Kulture stanu wojennego , trudno jest określić jednym słowem, gdyż istniały tu różnorodne przełomy i odszczepienia wywołane prawdopodobnie panującym na świecie chaosem. Jednakze kulture tą można w pewien sposób uporządkować, co znacznie ułatwia fakty odczytywania przez nas wojennej przeszłości. Na fali ruchu społecznego , jakim była „Solidarność”, we wczesnych latach osiemdziesiątych , rozpoczął się długi okres , w którym kulture wprowadzano oficjalnie do dzieł zakazanych i obejmowano ją zakazem publikacji. Liczne kongresy środowisk intelektualnych i artystycznych dokonywały obrachunku strat, jakie poniosła sztuka i obliczeń moralnych. Obrady Kongresu Kultury Polskiej przerwało wprowadzenie stanu wojennego. Władzę znacznie ograniczyły cenzurę1), dopuszczając na ekrany kinowe i telewizyjne kilkadziesiąt filmów i programów wcześniej objętych zakazem projekcji. Miedzy innymi przywrócono „ Indeks” Tadeusza Kijowskiego, „Młyn” Tadeusza pałki, oraz „On” Piotra Andrzejewa. Filmem o randze symbolu stał się „Człowiek z żelaza” Andrzeja Wajdy, który był premierą w roku 1981. Wajda pokazał w nim rzeczy dziejące się w kraju, a jego bohaterami są ludzie wyrzuceni z pracy, bez powodu zatrzymani przez milicję, oraz bici na przesłuchaniach. Pisarze w tych latach podejmowali rozrachunek z własną formą twórczości i biografią na kartach autobiografii , dzienników , bądź wywiadów. Powoli dotychczasowa sztuka ustępowała przed głodem autentyku. W tym okresie odbywało sie też scalanie polskiej kultury emigracyjnej z kulturą krajową. Po raz pierwszy szerzej i dokładniej poznano zarówno twórczość Gombrowicza , jak i powieści polityczne Stefana Kisielewskiego. Wzmogło się też zainteresowanie kultury dorobkiem muzycznym polskich kompozytorów emigrantów, na przykład Romana Palestra. Procesu tego już nie zahamowała emigracja wielu twórców, na przykład Stanisława Barańczaka , którzy wyjeżdżali szukając możliwości pracy za granicą naszego kraju, rządzonego przez dyktaturę wojskową.
Kulture jaka panowała w Polsce w szesnastym wieku, popularnie zwana była sarmatyzmem, co udowadniali ówcześni kronikarze , którzy twierdzili, że polska szlachta wywodzi się od starożytnego , mężnego plemienia Sarmatów, od której też pochodzi ówczesna sztuka. Od niego Polacy mieli przejąć pobożność , zamiłowanie do rzemiosła artystycznego , rycerskiego , moralność i patriotyzm. Ksiądz Wojciech w swym dziele starał się przekonać polaków przekonać, ze oni sami, jak i ich państwo jest najstarsze na świecie. Łatwo też zrozumieć megalomanię narodową, którą uosabia nawet powstająca w ówczesnym okresie sztuka. W tymże czasie Polska liczyła prawie milion kilometrów kwadratowych i była drugim co do wielkości krajem w Europie. Ten kolos miał jeszcze jednak bardzo wąską strukturę, i kulture , a także wciąż trawiły go poważne konflikty społeczne. W tym czasie Rzeczpospolitą zamieszkiwało tylko czterdzieści procent ludności etnicznej polskiej. Ludność dzieliły także różnice wyznaniowe, oraz powiększała się przepaść między stanem szlacheckim a chłopstwem. Nabrzmiewał problem statusu Kozaków bytujących w granicach naszego państwa, co ukazuje nawet obraz, przedstawiający ogromną ilość Kozaków i niewielką część Polską. Od połowy siedemnastego wieku kraj popadał w regres, czego symbolem stała się sztuka melancholijna i ciemna. Skutkiem sytuacji politycznej była utrata czwartej części ludności , ogromne zniszczenia, jakie przyniosły prowadzone przez rzeczpospolitą wojny, i utrata ponad czterdziestu procent terytorium. Ceniono sobie wówczas niezwykłe obrzędy gościnności, wystawne przyjęcia, ducha rodzinnego i stosunki społeczne. Szczególnie silnie rozbudowano kościelne obrzędy dewocjonalne. Sarmatyzm od połowy osiemnastego wieku urastał do rangi światopoglądu i częściowe przetrwał swoje czasy. Barwność jego obyczaju spotykana była jeszcze w dobie romantycznej. Obraz dumnych szlachciców znajdziemy u Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego , a nawet u Aleksandra Fredry w Zemście.
Dzieje jakie wyróżniają kulture na ziemiach polskich sięgają czterech i pół tysięcy lat, czasu, kiedy osiadł tu przybyły z południa lud ceramiki wstęgowej, biegły w uprawie roli, za pomocą narzędzi z drewna lub kamieni. Łowcy i paterze , którzy osiedlili się w szóstym wieku osiedlili się na żyznych ziemiach i dali początek narodowi mieszkającemu tu do dziś. Niestety jest za wcześnie by pojawił się jakiś obraz stanowiący świadectwo tejże kultury, jednakże zachowały się prostsze przekazy świadczące o tym, że niegdyś ona tu istniała. Pięćset lat później plemię pucharów lejkowatych wydobywało już tu krzemień, który służył na ostrza do siekier. Na bałtyckich plażach zbierano jantar, który słynnym szlakiem bursztynowym dostarczany był do Grecji, Rzymu i Kartaginy. Narzędziem z brązu nasi przodkowie zaczęli posługiwać się około 1800 lat przed naszą erą, a żelaznymi tysiąc lat później. W tym też okresie pojawiła się też po raz pierwszy sztuka, którą tworzono w sposób prosty lecz niezwykle estetyczny i piękny. Ten proces został przypieczętowany rozwojem kultury łużyckiej, których kolebką były dzisiejsze tereny wielkopolski. Jej pozostałościami są pozostałości po licznych grodach, siedzibach zamożnych rodów, które też określa się mianem sztuka. Liczne najazdy sąsiedzkich plemion osłabiły kulturę łużycką, a ostatecznie pogłębił ją upadek cesarstwa zachodniorzymskiego, ogromnego rynku zbytu dla bursztynu, futer, wosku i niewolników. W siedemnastym wieku rozwijała się wśród słowian nowa forma organizacji społecznej, zwana opole. Na wspólnym terytorium gospodarzyły rodziny, które dzieliły się owocami lasów i jezior , ale też świadczyły daninę i robociznę na wspólne cele, a nawet tropiły przestępców, jeśli wdarli się oni w granice opola. W połowie dziesiątego wieku do bram grodów słowiańskich zapukała chrześcijańska Europa. W tym okresie szczególnie mocno ujawniła się sztuka, która przetrwała w postaci geometrycznych ornamentów, wykonywanych najczęściej na naczyniach ceramicznych.
Kultura i sztuka doby reformacji w piętnastowiecznej Polsce okazała się ożywczym ruchem umysłowym, mimo, że nawet w okresie największych triumfów protestantyzmu polski kościół katolicki utrzymał pełnię swoich przywilejów. Jednocześnie władcy rzeczpospolitej nawet po uchwaleniu soboru trydeckiego , nie dostosowali się do jego sugestii , aby wprowadzić represję wobec różnowierców. Ówczesna Polska wyróżniała się niespotykaną nigdzie indziej w Europie tolerancją religijną. Polscy protestanci mieli wiele zasług jeśli idzie o kulture i naukę tego okresu. Po pierwsze upowszechnili w druku polską mowę , jako język ojczysty nowego typu katechizmów, dialogów, modlitewników wymierzonych w papiestwo. Drukarnie zakładane przy szkołach wyznaniowych publikowały zarówno teksty kalwinistów , Lateran , a także braci polskich. Różne odmiany protestantyzmu wyznawali także autorzy dzieł znaczących dla rozwoju kultury polskiej epoki. Polską kulturę religijną nie dopuszczał poważniejszych konfliktów między katolikami i protestantami. Nawet poglądy uważane za oba odłamy od chrześcijaństwa za heretyckie , głoszono w Polsce bez żadnych ograniczeń. Teorie heliocentryczną paryska Sorbona uznała za nieudaną i nie doceniła, zaś już w 1616 roku, trafiła ona do Indeksu Ksiąg Zakazanych, ale na uniwersytecie krakowskim została wydana aż w roku 1622. Katolicy chętnie czerpali z dokonań protestantów, z cech jakich wyróżniała się ich nauka, kultura, sztuka, czy indywidualnych właściwości jakie były używane w obraz. Słynny tłumacz Biblii , Jakub Wujek, wzorował się na przekładach arian, co w dalszych poczynaniach spowodowało ingerencję cenzury zakonnej w jego tekst. W ariańskiej drukarni w Krakowie i w innych oficynach tłoczono dzieła zaprzysięgłych katolików. W ramach znakomitej szkoły braci czeskich zasiadało wielu synów katolickiej szlachty. Psalmy mistrzowsko przekładane przez Jana Kochanowskiego śpiewano zarówno w zborach protestanckich, jak i w kościołach katolckich, co nie wzbudzało niczyich protestów.
Kultura i sztuka. Czy te wyrazy można stosować wymienni? W końcu kultura, to nic innego jak ogół materialnych i niematerialnych wytworów ludzkiego działania, wszystko, co zostało stworzone przez człowieka, w znaczeniu węższym; zespół norm, wartości, przekonań i tym podobnych. Natomiast sztuka według definicji jest dziedzina działalności ludzkiej, uprawiana przez artystów, w skład której wchodzi miedzy innymi obraz. Przytoczenie definicji, tłumaczy sztukę, jako pojęcie zawierającego się w terminie kultura. Które swoim obszarem obejmuje szersze konteksty. Tak jak wspomniane zostało to wyżej w skład sztuki wchodzą dzieła jakie jak obraz, rzeźba, czy utwór muzyczny. Muszą być one wykonane, przez artystów w danej dziedzinie. Często zdarza się, że przesłanie które kieruje do odbiorcy autor, może zostać opacznie odebrane. Najczęściej ma to miejsce w przypadku dzieł pisanych, wierszy czy innych utworów literackich. Kulturę można podzielić na wiele mniejszych pod grup, tak aby łatwiej wyjaśnić jakiego obszaru dotyczy. Trudno byłoby wymieniać wszystkie, jednak przytoczyć można między innymi kulture fizyczna, kulture językowa, kulture masowa, kulture multimedialna i tym podobne. Dla przykładu kultura językowa jest stopniem znajomości danego systemu językowego i umiejętność świadomego posługiwania się nim. Działalność mająca na celu określenie norm językowych i jaj upowszechnianie. Kultura fizyczna natomiast obejmuje wszystkie wartości i działania związane z dbałością o budowę i postawę ciała, rozwój sprawności i wydolności fizycznej dla zachowania i przywrócenia zdrowia. Jak widać wystarczyło przytoczyć wyjaśnienia dwóch rodzai działalności kultury, aby jasno zaprezentować iż gdy pojawia się podział poszczególne rodzaje nie mają ze sobą zbyt wiele wspólnego. I stawiają ogólne pojęcie kultura jak naprawdę szerokie! A definicja przytoczona na początku jest bardzo niewymierna, gdyż za kurtka. Jednak aby opisać całość tego pojęcia, potrzeba by napisać książkę!